Over CEDRO

[English]

Het Centrum voor Drugsonderzoek (CEDRO) is in 1996 gestart onder de vlag van de Faculteit der Ruimtelijke Wetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. Sinds 1983 werd aan deze faculteit drugsonderzoek verricht, maar dit heeft zich pas sinds kort geïnstitutionaliseerd in de aparte onderzoeksgroep CEDRO. Het doel van het CEDRO was vanuit een sociaal-wetenschappelijke oriëntatie kennis op te bouwen over de verschillende aspecten van de drugsproblematiek. Hierbij dreef het centrum grotendeels op externe financiering, ondanks het feit dat de universiteit altijd een kleine bijdrage heeft geleverd en daarmee zorgde voor enige vorm van continuiteit. Door de uitstekende reputatie van de betrokken wetenschappers en de bijzondere positie van Nederland en Amsterdam in het internationale drugsonderzoek heeft het CEDRO een plaats aan het wetenschappelijk firmament verworven.

In 2000 verhuisde CEDRO naar het SCO Kohnstamm Instituut, deel uitmakend van de toen net ontstane Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen, waar het deel van bleef uitmaken tot en met december 2003. Vanaf januari 2004 is CEDRO geen instituut meer dat financiering voor onderzoek verwerft van derden. De website van CEDRO, waarop al de onderzoeksresultaten van CEDRO (en meer) zijn gepubliceerd, blijft bestaan. Nieuwe publicaties van voormalige CEDRO-onderzoekers zullen daar op worden gepubliceerd.

Voormalig CEDRO-directeur Peter Cohen ging op 1 maart 2004 met pensioen en is nu gastonderzoeker bij CEDRO tot en met februari 2007.

CEDRO: een korte geschiedenis

Het CEDRO komt indirect voort uit het 'onderzoeksprogramma drugsbeleid'. Dit programma is in 1983 gestart bij het voormalige Instituut voor de Wetenschap der Andragogie (IWA) van de UvA, en heeft geduurd tot en met 1988. Initiatiefnemer was de Gemeente Amsterdam; medefinanciering was afkomstig van het voormalige Ministerie van WVC, het Ministerie van Justitie en het Preventiefonds. Het programma omvatte veelsoortig sociaal-wetenschappelijk onderzoek vanuit verschillende disciplines: psychologie, criminologie, sociale geografie, antropologie en medische sociologie. Aan de Juridische faculteit werkten twee onderzoekers in deeltijd aan een onderzoek naar de Amsterdamse drugsmarkt. Het onderzoek naar niet-deviant gebruik van cocaïne, dat is uitgevoerd aan de Faculteit der Ruimtelijke Wetenschappen, was eveneens een deel van dit onderzoeksprogramma. Ook het epidemiologische onderzoek dat later een belangrijk deel uitmaakte van de onderzoeksportefeuille, is in deze tijd van start gegaan met een prevalentie-onderzoek onder de Amsterdamse bevolking van 12 jaar en ouder.

Nadat in 1988 het onderzoeksprogramma bij het IWA afliep verhuisde de coördinatie van het drugsonderzoek naar de vakgroep Sociale Geografie van de Faculteit der Ruimtelijke Wetenschappen. Andere disciplines bleven bij het drugsonderzoek betrokken en ook aan andere faculteiten werd nog drugsonderzoek verricht, in het bijzonder bij de vakgroep Criminologie van de Juridische Faculteit. Sinds het einde van de jaren tachtig hebben bij de vakgroep Sociale Geografie verschillende publikaties het licht gezien (zie bijlage). Enkele van deze publikaties kenden een antropologische invalshoek, hetgeen aansloot bij de leefbaarheidsstudies en drugsoverlaststudies die werden verricht bij de specialisatie stadsgeografie binnen de Sociale Geografie.

Naast deze verschillende projecten, werden er aan de vakgroep Sociale Geografie nog twee andere grote onderzoeken voortgezet: cocaïne-onderzoek onder niet-deviante gebruikers en epidemiologisch onderzoek naar het gebruik van legale en illegale drugs onder de Amsterdamse bevolking. Het cocaïne-onderzoeksproject heeft geresulteerd in drie publikaties. Binnen de academische wereld hebben deze studies veel aandacht gekregen, zoals blijkt uit de verzoeken om voordrachten, publikaties in verschillende tijdschriften en de vele keren dat deze studies worden geciteerd en geraadpleegd (o.a. via Internet). Het epidemiologisch onderzoek werd één van de vaste pijlers van het CEDRO. Sinds 1987 werd elke drie jaar een groot onderzoek uitgevoerd naar het gebruik van legale en illegale drugs onder de Amsterdamse bevolking. Hiervoor zijn per onderzoek zo'n 4.000 Amsterdammers uitgebreid geïnterviewd over hun middelengebruik en de frequentie daarvan. Deze studies gelden ondermeer door hun omvang, continuïteit en uniformiteit, als zeer betrouwbare bevolkingsonderzoeken naar middelengebruik.

In de jaren negentig vond er een internationalisering plaats van het drugsonderzoek bij het CEDRO. In verband met de voorbereidingen van de Drugsnota van het kabinet, honoreerde het Ministerie van VWS een aanvraag tot het uitvoeren van een vergelijkende studie op het gebied van cannabisbeleid. Deze studie met gedetailleerde informatie over het cannabisbeleid in Duitsland, Frankrijk en de Verenigde Staten gaf de betrokken ministeries en het kabinet een handvat om het eigen beleid in perspectief te plaatsen. Voor deze studie werd nauw samengewerkt met het Bremer Institut für Drogenforschung van de Universität Bremen en het Centre for Drug and Alcohol Studies van de University of Delaware.

In samenwerking met de University of California (Santa Cruz) werd een onderzoek uitgevoerd dat gebruikscarrières van cannabisgebruikes vergeleek in San Francisco, Amsterdam en Bremen (gepubliceerd in 2002). Plannen werden gemaakt voor samenwerking met het Institute for Special Populations Research National Development and Research Institutes (NDRI) in New York voor het vergelijken van nationale data tussen Nederland en de V.S. Het streven was om onze data over initiatie van drugsgebruik te vergelijken met die van de V.S. en te kijken naar het gecombineerd gebruik van tabak en cannabis. De financiering van beide onderzoeken kon helaas niet worden gerealiseerd. Des al niet temin is internationaal vergelijkend onderzoek waarschijnlijk de belangrijkste vernieuwing in onderzoek naar drugsgebruik in de komende tien jaar.

CEDRO slaagde er ook niet in de financiering te verkrijgen voor een onderzoek naar cannabisdistributie en kweek in Amsterdam en de grensstad Venlo. Dit betekent dat het CEDRO onderzoek zal ophouden te bestaan. De veel geraadpleegde website zal echter worden voortgezet. Peter Cohen zal nog een aantal jaren de website voortzetten en zal samenwerken met collega's bij verschillende universiteiten in het ontwikkelen van theorieën rond het concept "verslaving".

Oriëntatie

De criminalisering en de daarop gebaseerde sociale perceptie van druggebruik als 'major deviance' is een belangrijke determinant van wijze waarop druggebruik plaatsvindt. Het gebruik van illegale drugs wordt vrijwel volledig 'gereguleerd' via mechanismen van het strafrecht. De interpretatie van druggebruik wordt vrijwel geheel overgelaten aan de psychiatrie.

Het Centrum voor Drugsonderzoek is uitdrukkelijk sociaal-wetenschappelijk gericht geweest, en heeft druggebruik bekeken als gewoon menselijk gedrag dat voornamelijk door contextuele en sociale variabelen vorm krijgt. Dit is een belangrijk verschil met het meer gebruikelijke interpretatiekader met een overwegend strafrechtelijke of medische oriëntatie. Criminalisering en pathologisering van druggebruik hebben geleid tot ernstige tekortkomingen in de constructie van kennis (met name theorie) op dit terrein. Deze tekortkomingen staan een rationele beleidsvorming in de weg.

Amsterdam als proeftuin

Nederland, en in het bijzonder Amsterdam, heeft een vooraanstaande positie in de wereld waar het druggebruik en drugsbeleid betreft. Druggebruik heeft een opener verschijningsvorm dan elders omdat het drugbeleid minder repressief is. Meer dan in andere steden en landen is men daardoor in staat in Amsterdam relevant, nieuw empirisch onderzoek te doen.

Juist omdat de kijk op druggebruik zo sterk beheerst wordt door strakke, bijna dogmatische vooronderstellingen, is er in het verleden nauwelijks behoefte ontstaan aan systematisch empirisch onderzoek naar het gebruik van drugs buiten de klassieke context van gevangenis en kliniek. Nu het besef doordringt dat het meeste druggebruik buiten die context plaatsvindt, is de relatief makkelijke toegang tot druggebruikers in Amsterdam een belangrijk voordeel voor het opzetten van nieuw onderzoek.

Doelstellingen

Het Centrum voor Drugsonderzoek had de volgende de doelstellingen:

1. Het verrichten van sociaal-wetenschappelijk onderzoek op het terrein van druggebruik, drugbeleid en de distributie van drugs op een methodologisch en theoretisch hoog niveau.
2. Het ontwikkelen van expertise, theorieën en onderzoekstechnieken op het terrein van de diverse facetten van de drugsproblematiek op een zodanige wijze dat dit leidt tot een verwetenschappelijking van het onderzoeksterrein.
3. Het verspreiden van kennis over de complexiteit van de drugsthematiek onder sociale wetenschappers, juristen en beleidsmedewerkers door middel van publicaties, lezingen, (gast)colleges en advisering.
4. Via het bestaande internationale netwerk van contacten bijdragen aan het bevorderen van internationale uitwisseling van onderzoeksgegevens en internationale samenwerking in het drugsonderzoek.

De CEDRO Internet Site

Een belangrijke taak van het CEDRO was het beschikbaar stellen van de onderzoeksresultaten aan belangstellenden. Gezien de internationale aandacht voor de drugssituatie in Nederland, en het internationale karakter van sommige onderzoeken heeft het CEDRO ervoor gekozen om een groot deel van de onderzoeksresultaten op Internet te zetten.

Sinds het najaar van 1995 heeft het CEDRO een eigen site op Internet. De website van CEDRO is sindsdien uitgegroeid tot de op een na grootste site in Europa op het gebied van drugs. Hoewel er op internet veel informatie over drugs wordt aangeboden, is er een sterke behoefte aan wetenschappelijke en systematisch geordende informatie. Dagelijks wordt de site bezocht door 700 tot 800 personen. Gemiddeld worden er ruim 41.000 documenten opgevraagd van de CEDRO website. De belangrijkste onderdelen van de website zijn de on-line bibliotheek en de sectie met statistische gegevens over drugsgebruik.

De uitgebreide on-line bibliotheek bevat de meeste artikelen, papers en rapporten die zijn geschreven door de CEDRO medewerkers. De meeste documenten zijn in het Engels, sommigen zijn in het Nederlands, maar in veel gevallen heeft CEDRO ervoor gekozen om ook Duitse, Italiaanse, Franse en Russische vertalingen aan te bieden voor het Europese publiek. CEDRO was de eerste organisatie in Nederland die teksten in het Russisch publiceerde in het Cyrillische alfabet. In veel gevallen worden omvangrijke documenten ook in Adobe's PDF formaat aangeboden om het off-line printen van de teksten te vereenvoudigen.

CEDRO gebruikt de internet site en de daaraan verbonden elektronische mailinglijst als een instrument om de resultaten van het onderzoek een zo wijd mogelijke verspreiding te geven. De URL van de website is: http://www.cedro-uva.org/

In het najaar van 2003 is besloten CEDRO en zijn kostbare onderzoeksactiviteiten op te heffen vanwege toenemende problemen om financiering te krijgen voor onderzoek dat door CEDRO relevant wordt beschouwd. De website en enige literatuurstudie zullen worden gecontinueerd.

Voor zover de financiering dat toestaat, worden door Manja Abraham secundaire analyses uitgevoerd op de beschikbare prevalentiedata. Het uiteindelijke doel hierbij is de resultaten te publiceren en bundelen tot een dissertatie.